(Nowa) Nieszawa: archeolodzy kontynuują pracę nad zaginionym miastem – krótka notka o badaniach

  Rekonstrukcja Nowej Nieszawy na podstawie nieinwazyjnych badań archeologicznych, aut. T. Melnicki i J. Zakrzewski

W latach 30 XV wieku rozpoczęła się krótka i burzliwa historia wyjątkowego miasta, które wzniesione zostało naprzeciwko Torunia przez Władysława Jagiełłę. Choć Nowa Nieszawa istniała w tym miejscu zaledwie niecałe 40 lat, jako przedsięwzięcie ekonomiczne i polityczne odegrała wyjątkową rolę w historii Polski. Przez ten czas odwiedzane przez zagranicznych kupców miasto systematycznie odbierało toruńskim kupcom monopol handlowy, doczekało się własnego zamku odwiedzanego przez królów, zmieniało właścicieli (należało na zmianę do strony polskiej jak i krzyżackiej), stało się obiektem zbrojnych napadów i podpaleń, było odbudowywane, nie uniknęło także naturalnych powodzi. Po wielu dramatycznych zwrotach akcji zostało ostatecznie zlikwidowane – w zamian za poparcie Korony Polskiej w 1460 r. Kazimierz Jagiellończyk, wydając odpowiednie dokumenty obiecał toruńskim kupcom przeniesienie miasta.

Niezwykły zabytek, jakim są relikty średniowiecznej Nowej Nieszawy jest unikatowy w skali Polski i Europy, zarówno ze względu na swoją historyczą rolę i stan zachowania jak i na wieloletnie i systematyczne krajobrazowe badania nieinwazyjne, które pozwoliły nam zobaczyć go w najpełniejszym obecnie możliwym wymiarze.

Wizualizacja pomiarów georadarowych nałożona na ortofotomapę. Ciemnymi kolorami zaznaczone są anomalie georadarowe, które ukazują pozostałości zasypanych piwnic

Tam, gdzie kiedyś było miasto, przez ostatnie lata (2017-2018) prowadzono badania nieinwazyjne finansowane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a realizowane przez Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich, oddział w Łodzi. Partnerem projektu jest Fundacja „Zamek Dybów i Gród Nieszawa”, która na swoje barki wzięła zadania promowanie historii i archeologii Nieszawy.Ostatnie dwa lata upłynęły na realizacji projektu “Dziedzictwo Jagiellonów”, który opierając się na wcześniejszych doświadczeniach zebranych w publikacji pt.: “W poszukiwaniu zaginionego miasta: 15 lat badań średniowiecznej lokacji Nieszawy” pozwolił na dokładne rozpoznanie lokalizacji i wewnętrznego ukłądu miasta (2012-2015). Zdobycie nowych informacji było możliwe dzięki zaangażowaniu pełnego potencjału obecnie dostepnych metod geofizycznych w ramach kompleksowych szerokopłaszczyznowych badań niedestrukcyjnych. W ostatnich badaniach wykonano pomiary magnetyczne, elektrooporowe i po raz pierwszy – georadarowe.

Urządzenia georadarowe wykorzystywane podczas badań

  I to właśnie wspomniane badania georadarowe pozwoliły badaczom uzyskać przez ostatnie dwa lata nowy wgląd w przestrzeń zaginionego miasta. Do tej pory wykorzystywane były różne metody prospekcji geofizycznej łącznie obejmujące teren około 1 km2. Na początku zastosowano pomiary pola magnetycznego, elektrooporowe i podatności magnetycznej. Ostatni projekt pozwolił włączyć do zintegrowanej bazy danych wyniki badań georadarowych wykonane w centralnej części dawnego miasta. Dzięki trójwymiarowemu wglądowi wgłąb ziemi metodą georadarową poraz pierwszy zaobserwowano konstrukcje z różnych faz budowy miasta. Mogą być one związane z odbudową Nowej Nieszawy po 5 letniej okupacji terenu przez krzyżaków w latach 1431-1436. Nowe dane wskazują również na to, że na terenie rynku znajdowały się nie tylko, jak dotąd przypuszczano lekkie czy okresowe konstrukcje kramów, czy pręgierz, ale większa ilości trwałych, podpiwniczonych konstrukcji. Po zwartej i stałej zabudowie pozostały obecnie ślady zasypanych piwnic o miąższości do 2 m. Georadar zarejestrował także po raz pierwszy możliwy ślad granic działek miejskich – do tej pory szacowano ich rozmiar na na podstawie analogii historycznych. Nowe odkrycia są dowodem na te przypuszczenia – działki miały ok. 11 x 40 m.

Do 2012 r. lokalizacja i kształt tego niezwykłego miasta była wciąż nieznana i choć dokumenty historyczne świadczyły o istnieniu średniowiecznej Nowej Nieszawy, nie można było na ich podstawie dostrzec jej wyjątkowego znaczenia. Dopiero nieinwazyjne badania archologiczne pozwoliły w pełni „zobaczyć” fenomen imponującej inwestycji Jagiellonów.

Choć wykonane badania geofizycznie z każdym kolejnym cyklem badawczym przynoszą tak imponująco bogate dane, że łatwo jest uznać je za ukończone, poszerzanie obszaru badawczego i stosowanie nowych metod zawsze zaskakuje ilością nowych, cennych informacji.

Wydarzenia na Zamku Dybów promujące historię Nowej Nieszawy fot. Archiwum Fundacji “Zamek Dybów i Gród Nieszawa”

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *