Category Archives: Czy leci z nami archeolog?

Odkrycia nie muszą być przypadkowe – nowoczesne rozpoznanie archeologiczne z pokładu samolotu (woj. łódzkie)

Doświadczenia archeologii ostatnich lat pokazują wyraźnie, że wiele kluczowych dla nauki odkryć wciąż dokonywanych jest przez pasjonatów historii, czy nawet – budowlańców. To oni znajdują lub po prostu – przypadkiem natrafiają na obiekty archeologiczne, dopiero później badane i dokumentowane przez archeologów. Na tej podstawie uznać można, że rozpoznanie dziedzictwa archeologicznego Polski w niekorzystny sposób polega na pewnym nieprzewidywalnym i losowym czynniku. Jak się bowiem okazuje, dzięki krajobrazowym badaniom niedestrukcyjnym nawet obszary uznane za dokładnie przebadane potrafią bardzo zaskoczyć obecnością i ilością nieznanych wcześniej zabytków archeologicznych.

Mapa obszaru badawczego ze zaznaczonymi ściezkami nalotów oraz odkryciami

W dobie szybkiego rozwoju infrastruktury drogowej i innych budowlanych inwestycji, dziedzictwo archeologiczne niestety zaczyna „zawadzać”, bo stoi na drodze szybkiej realizacji planów. Z drugiej zaś strony jest bezcenne, nieodnawialne i należy bezsprzecznie je chronić. Aby znaleźć złoty środek rozwiązujący ten problem potrzebujemy wpierw mieć pewność, że jako archeolodzy wykorzystaliśmy możliwie najskuteczniejsze dostepne metody poszukiwawcze. Obecnie, kolejny projekt dotowany przez MKiDN przynosi w tym zakresie odpowiedź.

Od 2018 r. trwają badania nieinwazyjne północnej części województwa lódzkiego, w których główną rolę poznawczą odgrywa prospekcja z samolotu oraz wszelkiego rodzaju metody nieinwazyjne w tym skanowanie laserowe z powietrza, pozwala na zadokumentowanie obiektów o własnej formie terenowej, czyli np. grodzisk, fortalicji, grobli, miedz dawnych pól, kurhanów, mielerzy etc…  Nadrzędne pytanie badawcze brzmi : czy tak dobrze rozpoznane województwo łódzkie jest jeszcze w stanie zaskoczyć czymś archeologów?

Ten obiekt nie był dotąd znany, a jest to najprawdopobniej relikt późnośredniowiecznego gródka.

Prace trwają dopiero rok a już zadokumentowano dwa potencjalne grodziska średniowieczne, ślady po dawnych układach pól, jak również rozległe systemy okopów wojennych czy elementy krajobrazu historycznego, czyli m. in. groble i stare przeprawy. Okazuje się więc, że nawet tak mocno zurbanizowany i przebadany teren kryje wciąż znaczną ilość obiektów, które z pewnością wiązać można z odległą przeszłością człowieka. 12 godzin lotu w pierwszym roku projektu pokazuje, że jest jeszcze wiele do zrobienia.

Pozostałości dawnych systemów pól widoczne na zobrazowaniu „lidarowym”

Choć wstępne krajobrazowe rozpoznanie w woj. łódzkim wymaga kontynuacji w celu dookreślenia wykrytych obiektów, już dziś widać wartościowy potencjał w teledetekcyjnej metodzie archeologicznej. Dotychczasowe wyniki naszych projektow (m.in. odkrycie i badania Nieszawy, nieinwazyjne badania grodzisk centralnej Polski) pozwalają na solidnych podstawach oprzeć tezę, że prospekcja lotnicza oraz wszelkiego rodzaju metody nieinwazyjne są właśnie tym, czego porzebujemy.

W miejscach gdzie pod ziemią znajdują się pozostałości domostwo (najpewniej piwnice) zboże rośnie wyżej

Jako niezwykle interesująca jawi się perspektywa zestawienia danych archeologicznych zbieranych przez lata studyjnie tradycyjnymi metodami z nowymi, nieinwazyjnymi danymi. Kluczowa nie jest jednak zmiana samej metody, ale zupełnie inna perspektywa badawcza. Fotografia lotnicza i ogólnie, teledetekcja archeologiczna pozwalają patrzeć na zabytki w szerszym kontekście. Choć wykonane badania to dopiero pierwsza tego typu próba w tym rejonie, zmiana spojrzenia ze studyjnego na krajobrazowe już przynosi wymierne efekty. Już teraz liczyć można, że doświadczenia i wnioski z projektu przyczynią się do kilku ważnych zmian w zakresie patrzenia na krajobraz kulturowy i jego ochronę.

Możliwe, że są to pozostałości nieznanego dotąd zniwelowanego grodziska

Podpatrując osiągnięcia brytyjskiego lotniczego projektu prospekcyjno – dokumentacyjnego National Mapping Programme (NMP) realizowanego przez Historic England, projekt poszukiwań archeologicznych z pokładu samolotu wdraża nowoczesną, teledetekcyjną doktrynę konserwatorską w życie w naszym kraju. Niedestrukcyjna lotnicza prospekcja archeologiczna na obszarze trzech powiatów woj. łódzkiego ma w Polsce charakter pilotażowy. Dzięki temu stopniowo rozwijane są wszystkie aspekty techniczno-metodyczne prowadzące docelowo do wypracowania metodyki zintegrowanych badań nad krajobrazem kulturowym i zaproponowania spójnej i zrównoważonej strategii ochrony konserwatorskiej dla wybranego obszaru.

Możliwe miejsce niewielkiej osady otoczonej nieregularnym rowem

Badania przeprowadzono w 2018 r. w ramach projektu „Nieinwazyjna i kompleksowa ochrona krajobrazów archeologicznych powiatów zgierskiego, łęczyckiego i poddębickiego” realizowanego przez Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich Oddział w Łodzi dzięki dofinansowaniu przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

 

Siódma edycji “Prospekcja Małopolska”. Zapraszamy do współpracy.

ryc3

Osada z epoki żelaza w Rzemienowicach. Na zdjęciach widoczne ślady po półziemiankach.

Między 26 a 28 czerwca poraz siódmy odbędzie się akcja prospekcji lotniczej w rejonie woj. małopolskiego i świętokrzyskiego. Z pokładu awionetki przez trzy dni wykonywane będą zdjęcia lotnicze w celu prospekcji archeologicznej, czyli odkrywania nowych stanowisk archeologicznych jak, a także dokumentacji znanych już obiektów.

ryc1Obszar objęty prospekcją lotniczą w 2016

Prospekcja lotnicza odbywa się co roku latem od 2010r. Od 2015r. naloty odbywają sie w ramach projektu naukowego “Ukryte krajobrazy kulturowe zachodniomałopolskich wyżyn lessowych. Metody niedestrukcyjne w archeologicznym studium osadniczym” dzięki wsparciu Narodowego Centrum Nauki. Jego celem jest nieinwazyjne badanie struktur oraz form osadniczych przy zastosowaniu metod teledetekcyjnych i geofizycznych.

Pierwsza edycja “Prospekcji Małopolska” w 2010r. była bezpośrednio związana z powstaniem naszego filmu dokumentalnego nt. archeologii lotniczej pt. “Czy leci z nami archeolog“.

Podczas siedmiu lat prospekcji lotniczej i zaangażowaniu wielu osób udało wykonać się kilka tysięcy zdjęć, które ujawniły ponad 300 miejsc z podziemnymi strukturami archeologicznymi. Niektóre z odkryć ukazują nieznane wcześniej rozległe stanowiska pradziejowe czy z epoki żelaza, opuszczone późnośredniowieczne osady, grodziska średniowieczne oraz rozbudowane obronne osiedla z epoki brązu i neolitu.

W związku z tym przedsięwzięciem, autorzy informujemy że jeżeli ktoś z czytelników zechciałby znaleźć się w posiadaniu zdjęcia z lotu ptaka terenów, które będą w obrębie badanego obszaru, to jest to jak najbardziej możliwe. Prosimy o kontakt w celu uzgodnienia szczegółów (email: piotr.wroniecki (at) gmail (dot) com.

III Edycja Prospekcji Lotniczej Małopolska

W dniach 29.06 – 02.07 odbędzie się III edycja akcji prospekcji lotniczej w rejonie woj. małopolskiego i świętokrzyskiego. Ponownie będziemy wykonywać zdjęcia lotnicze w promieniu 150 km wokół lotniska Aeroklubu Krakowskiego w Pobiedniku Wielkim. Naszym celem jest rozpoznanie nowych stanowisk archeologicznych, a także dokumentacja znanych już obiektów zarówno podziemnych jak i posiadających własną formę terenową.

Do tej pory, podczas ponad 15 godzin lotów wykonaliśmy tysiące zdjeć obiektów archeologicznych w tym rejonie.. Efekty poprzednich edycji akcji można obejrzeć w naszej galerii oraz w artykułach na stronie SKN Wod.o.lot (tutaj , tutaj i tutaj).

Loty będą się odbywajać się w ramach produkcji filmu “Czy Leci z Nami Archeolog?”. Obecnie film jest na etapie montażu, pierwszy pokaz wersji roboczej miał miejsce w Muzeum Śląskim w Katowicach podczas Nocy Muzeów 2012. Kolejny prapremierowy pokaz odbędzie się podczas dni otwartych w Grodzisku Żmijowiska (oddział Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu) 21 i 22 lipca, na który serdecznie zapraszamy.

Ponownie oferujemy wykonanie sesji zdjęć lotniczych wybranego terenu w obrębie badanego obszaru (na ilustracji powyżej).

Chętnych do współpracy prosimy o przesłanie dokładnej lokalizacji miejsca, którego zdjęcia chcą Państwo uzyskać.
Należy także uzgodnić z organizatorem wysokość opłaty za dodatkową benzynę, potrzebną na ewentualne zboczenie z kursu.

Trasa przelotów będzie ostatecznie ustalona w ostatnim tygodniu czerwca. Do tej pory można przysyłać wszelkie sugestie i pomysły co do jej modyfikacji. Wszystkich zainteresowanych zapraszamy też na płytę lotniska w Pobiedniku Wielkim (szczegółowe informacje po kontakcie mailowym piotr.wroniecki [at] gmail.com ).

Harmonogram:
– 28 czerwca: przybycie ekipy lotniczej do Pobienika Wielkiego
– 29 czerwca do 2 lipca: prospekcja lotnicza

Uczestnicy:
– Krzysztof Wieczorek – pilot i archeolog
– Szymon Wieczorek – pilot
– Stanisław Maksymowicz – operator kamery
– Piotr Wroniecki – archeolog

Podczas poprzednich dwóch edycji pogoda niestety nas nie rozpieszczała (w 2010 szalała powódź, a w 2011 było 10 stopni i ulewy). Mamy nadzieje, że słynne powiedzenie „do trzech razy sztuka” tym razem się sprawdzi! Dokładną relację z samej akcji (plus kilka zdjęć) będzie można przeczytać na naszej stronie oraz serwisach SKN “Wod.o.lot” i Archeowieściach.

Zachęcamy równiez do wspierania Szymona Wieczorka (syna Krzysztofa), w jego walce w konkursie „Stypendium z Wyboru”. Przy pomyślnym wyniku głosowania otrzymane środki zostaną przeznaczone na wynajem samolotu i odkrywanie nowych stanowisk archeologicznych poprzez robienie zdjęć lotniczych.

Wyniki tych poszukiwań będą udostępnione publicznie na stronie Archeolot.net. Można wesprzeć projekt Szymona głosując na niego TUTAJ! Każdy głos się liczy!

Prezentacja filmowa Szymona do konkursu \”Stypendium z Wyboru\”

[PW]


Koniec testów systemu TAG!

Zakończyły się testy oprogramowania “TAG!” do oznaczania zdjęć lotniczych dla potrzeb archeologii. Już w ciągu pierwszego tygodnia użytkownicy przeanalizowali ok. 1000 zdjęć. Przez 3 miesiące program dostępny pod adresem tag.archeolot.net przetestowało 2000 użytkowników. Ich uwagi i wskazówki posłużą do ulepszenia systemu, który docelowo ma się stać częścią programu Zooniverse.

Na podstawie wyników testów widać, ze większość użytkowników poprawnie zaznaczało anomalie we wzroście wegetacji spowodowane obecnością obiektów archeologicznych. Premiera ulepszonej wersji oprogramowania odbędzie się w Muzeum Śląskim w Katowicach podczas Nocy Muzeów 19 maja. Przygotowane zostaną stanowiska z interaktywnymi ekranami na których będzie można przetestować nową wersję oprogramowania. Premiera ma zostać połączona z wystawą zdjęć lotniczych i pokazem pierwszej wersji filmu “Czy leci z nami archeolog?“.

Program jest cały czas ulepszany i wciąż zachęcamy do wysyłania kolejnych wskazówek dotyczących jego funkcjonowania. Liczymy także na odzew naukowców, którzy chcieliby wykorzystać oprogramowanie do swoich badań naukowych.

Dodatkowe informacje o systemie TAG pojawiły się w internecie na Archeowieściach i w Serwisie Nauka w Polsce PAP

Poniżej kilka przykładów oznaczeń w wykonaniu użytkowników TAG!:

(PW)

Efekty lipcowej eskapady

24 godziny – tyle czekaliśmy by móc polatać przez 1,5 godziny

Mimo złej pogody i awarii samolotu nasz lipcowy wyjazd do Pobiednika/Igołomii zakończył się sukcesem. Nakręciliśmy bardzo ciekawy wywiad z Krzysztofem Wieczorkiem i zrobiliśmy szereg naprawdę dobrych ujęć z samolotu. Obecnie powoli kończymy etap zbierania materiału i przechodzimy do montowania pierwszej pilotażowej wersji filmu. Na szczęście brakujące ujęcia w większości będziemy mogli uzupełnić już na miejscu w Warszawie. Mamy nadzieję, że kolejny zwiastun pojawi się w internecie przed końcem września, a pierwsza (nieoficjalna) wersja filmu, jeszcze w tym roku.

Szymon i Staszek wyruszają na archeologiczne łowy

4 lipca, ruszyliśmy z Warszawy w kierunku Krakowa. Do Pobiednika, gdzie znajduje się lotnisko Aeroklubu Krakowskiego, dotarliśmy wczesnym popołudniem. Zła pogoda (niska podstawa chmur) opóźniła przylot naszego samolotu 3xtrim, pilotowanego przez syna Krzysztofa – Szymona Wieczorka. Po przylocie maszyny pogoda niestety nie pozostawiła złudzeń i straciwszy nadzieję na poprawę musieliśmy zrezygnować z lotów. Pod wieczór wróciliśmy do pałacu Wodzińskich w Igołomi na nocleg i naradę bojową.

We wtorek rano pogoda wciąż nie była idealna, ale już mogliśmy spokojnie latać. Mogliśmy, ale nie polecieliśmy… Krzysztof zauważył, że od samolotu czuć zapach benzyny. Po zdjęciu maski okazało się, że jest wyciek paliwa – to mogło się dla nas bardzo źle skończyć (dość powiedzieć, że benzyna ciekła tuż przy akumulatorze i wydechu). Mechanik mógł się pojawić dopiero popołudniu. Drugi samolot, który mieliśmy latać (PZL-104 Wilga) nie był dopuszczony do lotu z powodu problemów “papierkowych”. Byliśmy uziemieni.

Po kolejnej naradzie bojowej udaliśmy się ponownie do Igołomi, gdzie, korzystając z okazji,  nakręciliśmy wywiad z Krzysztofem.

Trasę z rejestratora GPS wgraliśmy do programu Google Earth

Mechanik przybył samolotem i naprawił przewód paliwowy w 3xtrim. Około 18:00 nasz samolot był już gotowy. Niestety musieliśmy bardzo poważnie ograniczyć nasz tegoroczny plan prospekcji lotniczej i udaliśmy się na dwa loty: pierwszy – prospekcyjny, drugi – “filmowy”.

Efekty naszych przerosły nasze oczekiwania. Mimo deszczów warunki obserwowania wyróżników archeologicznych były bardzo dobre. Dodatkowo, loty odbyły się wieczorem gdy cienie były już bardzo długie, dzięki czemu wyróżniki cieniowe ujawniły obecność wielu obiektów archeologicznych. Udało się nam zadokumentować rozkład przestrzenny dwóch rozległych osad (opisane tutaj), a także uchwycić kilka negatywnych wyróżników wegetacyjnych (dawne zabudowania folwarczne).

Efekty prac będą udostępnione w galerii archeolot. Już teraz zapraszam do oglądania kilku zdjęć:

Negatywny wyróżnik wegetacyjny – ujawniają się fundamenty dawnych zabudowań

Opatkowice – pradziejowa osada, widoczne liczne jamy oraz fosa jako wyróżniki wegetacyjne i glebowe

Owalne wyróżniki to pozostałości po kurhanach nieopodal Obrażejowic

Gdyby nie fakt, że jest to zdjęcie z Obrażejowic można byłoby się zastanawiać czy ten prostokątny obiekt nie jest willą rzymską… Najprawdopodobniej są to zabudowania folwarczne.

Po zakończeniu lotów wiedzieliśmy że mamy dużo ciekawego materiału i znowu udało nam się zarejestrować wiele nowych, ciekawych odkryć, które mają wielki potencjał nie tylko naukowy ale także w zakresie ochrony dziedzictwa archeologicznego. Cały czas się zastanawiamy, co tutaj jeszcze trzeba zrobić żeby skłonić archeologów do latania?

(PW)

Ostatnie ujęcia lotnicze do filmu

Pilot-Archeolog-Fotograf w jednej osobie

Aparat, kamera, ciepła kurtka… jedziemy do Krakowa! Od 3 do 5 lipca będziemy robić zdjęcia lotnicze w Małopolsce. Pilotować będzie nam jak zwykle mistrz świata w lataniu precyzyjnym, Krzysztof Wieczorek, a naszą lotniczą bazą będzie lotnisko w Pobiedniku. Z pokładu samolotu PZL-104 Wilga a później 3Xtrim będziemy kręcić ostatnie ujęcia lotnicze do filmu. Planujemy także zrobić zdjęcia sfotografowanych już wcześniej obiektów, żeby mieć materiał porównawczy. Dzięki uprzejmości Piotra Włodarczaka z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, nocujemy w pięknym pałacu w Igołomii.  Powoli kończymu zbieranie materiałów do filmu, trzymajcie kciuki za pogodę!

Kokpit samolotu PZL-104 "Wilga"

Desant archeologów lotniczych!

Ruszył nowy serwis ARCHEOLOT.NET

Archeolot (łac. archeopatus video) – nazwa gatunkowa uskrzydlonego humanoida z gatunku homo sapiens, który zajmuje się polowaniem na obiekty archeologiczne z powietrza. Archeolot.net – serwis poświęcony temu zwierzęciu. Właśnie ruszył!

“Czy leci z nami archeolog?” to tytuł  filmu o archeologii lotniczej, który powstaje przy współpracy archeologów i pilotów. Celem przedsięwzięcia, poza popularyzacją metody, jest zbliżenie do siebie archeologów i pilotów. Prospekcja lotnicza zależy przecież od ich wzajemnej chemii.

Dlatego uruchomiliśmy serwis ARCHEOLOT.NET. Na początku będzie on poświęcony przede wszystkim filmowi i najnowszym informacjom z obszaru prospekcji lotniczej. Gdy dzieło już powstanie, witryna ARCHEOLOT.NET stanie się portalem do wymiany informacji między badaczami.

Aby nie czekać jednak do ostatniego cięcia taśmy filmowej, już teraz otwieramy galerię zdjęć lotniczych połączonych z geolokalizacją. Dzięki systemowi komentarzy każdy może dodawać swoje spostrzeżenia na temat obiektów, znajdujących się na fotografiach. Co kilka archeolotów to nie jeden!

Już dziś zapraszamy do desantu na nowy serwis ARCHEOLOT.NET!

Witamy na nowej stronie filmu o archeologii lotniczej!

Choć strona jest w budowie, już teraz zawiera najważniejsze informacje na temat filmu i ekipy.

Działa też nowa galeria ze zdjęciami lotniczymi z naszych prospekcji wraz z mapami wskazującymi wykonanie zdjęcia. Galeria jest zaczątkiem platformy wymiany informacji miedzy archeologami. Zapraszamy do komentowania i zamieszczania własnych spostrzeżeń!

 

Jeśli jednak nie znalazłas/eś czegoś na naszej stronie, spróbuj starą wersję:
http://wodolot.wordpress.com/archeolot