Category Archives: LiDAR

Odkrycia nie muszą być przypadkowe – nowoczesne rozpoznanie archeologiczne z pokładu samolotu (woj. łódzkie)

Doświadczenia archeologii ostatnich lat pokazują wyraźnie, że wiele kluczowych dla nauki odkryć wciąż dokonywanych jest przez pasjonatów historii, czy nawet – budowlańców. To oni znajdują lub po prostu – przypadkiem natrafiają na obiekty archeologiczne, dopiero później badane i dokumentowane przez archeologów. Na tej podstawie uznać można, że rozpoznanie dziedzictwa archeologicznego Polski w niekorzystny sposób polega na pewnym nieprzewidywalnym i losowym czynniku. Jak się bowiem okazuje, dzięki krajobrazowym badaniom niedestrukcyjnym nawet obszary uznane za dokładnie przebadane potrafią bardzo zaskoczyć obecnością i ilością nieznanych wcześniej zabytków archeologicznych.

Mapa obszaru badawczego ze zaznaczonymi ściezkami nalotów oraz odkryciami

W dobie szybkiego rozwoju infrastruktury drogowej i innych budowlanych inwestycji, dziedzictwo archeologiczne niestety zaczyna „zawadzać”, bo stoi na drodze szybkiej realizacji planów. Z drugiej zaś strony jest bezcenne, nieodnawialne i należy bezsprzecznie je chronić. Aby znaleźć złoty środek rozwiązujący ten problem potrzebujemy wpierw mieć pewność, że jako archeolodzy wykorzystaliśmy możliwie najskuteczniejsze dostepne metody poszukiwawcze. Obecnie, kolejny projekt dotowany przez MKiDN przynosi w tym zakresie odpowiedź.

Od 2018 r. trwają badania nieinwazyjne północnej części województwa lódzkiego, w których główną rolę poznawczą odgrywa prospekcja z samolotu oraz wszelkiego rodzaju metody nieinwazyjne w tym skanowanie laserowe z powietrza, pozwala na zadokumentowanie obiektów o własnej formie terenowej, czyli np. grodzisk, fortalicji, grobli, miedz dawnych pól, kurhanów, mielerzy etc…  Nadrzędne pytanie badawcze brzmi : czy tak dobrze rozpoznane województwo łódzkie jest jeszcze w stanie zaskoczyć czymś archeologów?

Ten obiekt nie był dotąd znany, a jest to najprawdopobniej relikt późnośredniowiecznego gródka.

Prace trwają dopiero rok a już zadokumentowano dwa potencjalne grodziska średniowieczne, ślady po dawnych układach pól, jak również rozległe systemy okopów wojennych czy elementy krajobrazu historycznego, czyli m. in. groble i stare przeprawy. Okazuje się więc, że nawet tak mocno zurbanizowany i przebadany teren kryje wciąż znaczną ilość obiektów, które z pewnością wiązać można z odległą przeszłością człowieka. 12 godzin lotu w pierwszym roku projektu pokazuje, że jest jeszcze wiele do zrobienia.

Pozostałości dawnych systemów pól widoczne na zobrazowaniu „lidarowym”

Choć wstępne krajobrazowe rozpoznanie w woj. łódzkim wymaga kontynuacji w celu dookreślenia wykrytych obiektów, już dziś widać wartościowy potencjał w teledetekcyjnej metodzie archeologicznej. Dotychczasowe wyniki naszych projektow (m.in. odkrycie i badania Nieszawy, nieinwazyjne badania grodzisk centralnej Polski) pozwalają na solidnych podstawach oprzeć tezę, że prospekcja lotnicza oraz wszelkiego rodzaju metody nieinwazyjne są właśnie tym, czego porzebujemy.

W miejscach gdzie pod ziemią znajdują się pozostałości domostwo (najpewniej piwnice) zboże rośnie wyżej

Jako niezwykle interesująca jawi się perspektywa zestawienia danych archeologicznych zbieranych przez lata studyjnie tradycyjnymi metodami z nowymi, nieinwazyjnymi danymi. Kluczowa nie jest jednak zmiana samej metody, ale zupełnie inna perspektywa badawcza. Fotografia lotnicza i ogólnie, teledetekcja archeologiczna pozwalają patrzeć na zabytki w szerszym kontekście. Choć wykonane badania to dopiero pierwsza tego typu próba w tym rejonie, zmiana spojrzenia ze studyjnego na krajobrazowe już przynosi wymierne efekty. Już teraz liczyć można, że doświadczenia i wnioski z projektu przyczynią się do kilku ważnych zmian w zakresie patrzenia na krajobraz kulturowy i jego ochronę.

Możliwe, że są to pozostałości nieznanego dotąd zniwelowanego grodziska

Podpatrując osiągnięcia brytyjskiego lotniczego projektu prospekcyjno – dokumentacyjnego National Mapping Programme (NMP) realizowanego przez Historic England, projekt poszukiwań archeologicznych z pokładu samolotu wdraża nowoczesną, teledetekcyjną doktrynę konserwatorską w życie w naszym kraju. Niedestrukcyjna lotnicza prospekcja archeologiczna na obszarze trzech powiatów woj. łódzkiego ma w Polsce charakter pilotażowy. Dzięki temu stopniowo rozwijane są wszystkie aspekty techniczno-metodyczne prowadzące docelowo do wypracowania metodyki zintegrowanych badań nad krajobrazem kulturowym i zaproponowania spójnej i zrównoważonej strategii ochrony konserwatorskiej dla wybranego obszaru.

Możliwe miejsce niewielkiej osady otoczonej nieregularnym rowem

Badania przeprowadzono w 2018 r. w ramach projektu „Nieinwazyjna i kompleksowa ochrona krajobrazów archeologicznych powiatów zgierskiego, łęczyckiego i poddębickiego” realizowanego przez Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich Oddział w Łodzi dzięki dofinansowaniu przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

 

Odpalamy laser czyli jak podejrzeć dane LiDAR w Geoportalu

Od jakiegoś czasu w polskim Geoportalu dostępne są efekty programu ISOK. Udostępnione są wizualizacje Numerycznego Modelu Terenu (NMT), który powstał w wyniki lotniczego skanowania laserowego (znanym równiez pod nazwą LiDAR lub ALS, czyli Airborne Laser Scanning). Wizualizacje te dostępne są jedynie w postaci cieniowanego reliefu (hillshade), ale to nie przeskadza w ich wykorzystaniu do celów archeologicznych. Jak to zrobić? Wskazówki poniżej:

1) Wchodzimy na stronę http://mapy.geoportal.gov.pl/imap/

1

2) Włączamy widok “FULL”

2

 

3) Klikamy przycisk “WMS”

3

 

4) Pojawia się nowe menu.

4

5) Zaznaczamy guzik “WMTS”

5

6) Wybieramy opcję “Usługi Krajowe WMTS”

6

7) Wybieramy opcję “ISOK CIENIOWANIE”. W wolnej chwili możemy też powybierać inne opcje i sprawdzić co się pod nimi kryje.

 

7

8) Wybieramy parametry nowej warstwy. Ustawienia fabryczne można zostawić, można je zmienić później (następny krok), ale warto zmniejszyć przezroczystość (transparency) do 0% lub 20%. Klikamy “ADD”

8

 

9) Zarządzanie warstwami odbywa się za pomocą przycisku “MAP CONTENTS”. Możemy dowolnie włączać i wyłączać dostępne warstwy – najważniejsze “ISOK CIENIOWANIE”, “SCANS OF TOPOGRAPHIC MAPS” i “ORTHOPHOTMAP” (sic!). Klikając prawym przyciskiem w warstwę otwieramy opcję jej edytowania.

 

9

Miłych łowów. Na zachęte kilka przykładów:

Twierdza Toruń:

torun

Okopy wojenne pod Różanem:

okopyrozan

Grodzisko w Starej Łomży:

grodzisko

Ciekawostka dla osób bardziej ambitnych: surowe dane LiDAR w postaci .LAS dostępne są odpłatnie w Centralnym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej (CODGIK).

PW